Evrópusambandið - ESB
European Union - EU
ESB er samband 27 Evrópuríkja sem hafa með sér nána samvinnu, veita gagnkvæm réttindi og setja sér sameiginlegar reglur á mörgum sviðum.
Engin önnur ríki eða ríkjabandalög hafa með sér eins nána samvinnu og hefur þróast innan ESB og er það því á margan hátt einstakt í sinni röð. Innan ESB hafa sjálfstæð og fullvalda ríki með sér sameiginlegar stofnanir þar sem þau deila með sér fullveldi sínu til þess að taka ákvarðanir sem varða sameiginlega hagsmuni.
Markmið ESB er pólitísk og efnahagsleg samvinna sem stuðlar að friði og hagsæld í Evrópu.
Sáttmálar
Fyrsti formlegi sáttmálinn sem markar upphaf Evrópusambandsins er Parísarsáttmálinn frá 1951um stofnun Kola- og stálbandalags Evrópu og síðan koma þeir merkustu, Rómarsáttmálarnir frá 1957 um stofnun Efnahagsbandalags Evrópu og Kjarnorkubandalag Evrópu. Þá kemur Maastricht sáttmálinn frá 1992 þar sem Evrópusambandið fékk að mestu á sig núverandi mynd.
Auk þessara grundvallarsáttmála hafa orð aðildarríkin orðið ásátt um margar mikilvægar breytingar á samstarfinu s.s. Sameiningarlög Evrópu frá 1986, Amsterdamsáttmálann frá 1997 og Nicesáttmálann frá árinu 2000.
Loks ber að nefna að um þessar mundir er unnið að því að semja nokkurs konar stjórnarskrá fyrir ESB og er það starf á lokastigi. Verði stjórnarskráin samþykkt hefur það miklar breytingar í för með sér og mun marka tímamót í sögu ESB.
Stofnanirnar fimm
- Evrópuþingið - þingmenn kosnir beinni kosningu í hverju aðildarríki fyrir sig
- Ráðherraráðið - ráðherrar úr ríkisstjórnum aðildarríkjanna
- Framkvæmdastjórnin - forseti skipaður af Ráðherraráði, aðrir af aðildarríkunum
- Evrópudómstóllinn - aðildarríkin tilnefna dómara
- Endurskoðunardómstólinn - aðildarríkin tilnefna í dómstólinn
Evrópuþingið er frábrugðið þjóðþingum að því leyti að það hefur ekki frumkvæði að lagasetningu og það deilir lagasetningarvaldinu með ráðherraráðinu. Það er framkvæmdastjórnin sem hefur frumkvæðisrétt að lagasetningu en ráðherraráðið fer með pólitíska stjórn. Framkvæmdastjórnin hefur jafnframt það hlutverk að framfylgja sáttmálunum. Evrópudómstóllinn dæmir í ágreiningi sem rís af sáttmálunum, afleiddri löggjöf og framkvæmd þeirra.
Ísland og ESB
Tengsl Íslands við ESB hófust með fríverslunarsamningi árið 1972 þegar EFTA ríkin sömdu við ESB um fríverslun. Fram að gerð EES samningsins breyttust þessi tengsl lítið að öðru leyti en því sem fólst í auknum samskiptum EFTA og ESB, sérstaklega eftir að skriður komst á áform ESB um sameiginlegan markað eftir útgáfu hinnar frægu hvítbókar.
EES samningurinn sem tók gildi 1. janúar 1994 markar þáttaskil í samskiptum Íslands og ESB. Með nokkrum sanni má segja að þá hafi Ísland gerst aukaaðili að sambandinu og fengið aðgang að markaði. Það sem útaf stendur eru mikilvægir málaflokkar s.s. sameiginleg landbúnaðar- og sjávararútvegsstefna, pólitískt samstarf og þættir er lúta að öryggis- og varnarmálum, efnahagssamvinna og þar vegur auðvitað lang þyngst hinn sameiginlegi gjaldmiðill - evran.
Samtök iðnaðarins hafa markað þá stefnu að hagsmunum Íslands sé best borgið til framtíðar með fullri aðild að Evrópusambandinu.