30. jan. 2004

Raddir félagsmanna á 10 ára afmæli SI

- Mikilvægi UT-iðnaðarhraðvaxandi

Ágúst Guðmundsson framkv.stj. Tölvumiðlun hf.

Frá upphafi hafa Samtök iðnaðarins stutt upplýsingatæknifyrirtæki í hagsmunabaráttu þeirra. Sagan er reyndar mun lengri eða síðan 1986 þegar Félag íslenskra iðnrekenda studdi hugbúnaðarfyrirtæki í stefnumótun og undirbúning útrásar á erlenda markaði.

Um 1988 voru Samtök Íslenskra hugbúnaðarfyrirtækja (SÍH) stofnuð til að vinna að hagsmunamálum þeirra og urðu vettvangur fyrir sameiginlegan þrýsting á stjórnvöld um jafnræði og bætta rekstraraðstöðu. Útboðsmál, virðisaukaskattur og jafnræði á markaði hafa verið helstu baráttumálin undanfarinn áratug.

SI eru mun stærri og öflugri samtök fyrirtækja sem um margt hafa sameiginlega hagsmuni. Því var afráðið árið 1996 að gera SÍH að starfsgreinahóp innan SI.

Hópurinn hefur stækkað og nýlega var nafninu breytt í Samtök upplýsingatæknifyrirtækja, SUT, til samræmis við breyttar áherslur. Upplýsingavefur upplýsingatæknifyrirtækja er á vefsetrinu ut.is þar sem fjölbreyttar upplýsingar er að finna ásamt greinum og fréttum úr atvinnugreininni.

Hópurinn hefur unnið ötullega að mörgum málum. Stórum áfanga var náð árið 2003 þegar breytt var reglugerð um innheimtu virðisaukaskatts hjá óskattskyldum aðilum, t.d. bönkum, tryggingafélögum og öðrum fjármálafyrirtækjum, í tengslum við upplýsingatæknirekstur þeirra.

Upplýsingatækni hefur þróast mikið á undanförnum árum er orðinn ómissandi þáttur í starfi nær allra Íslendinga. Mikilvægi greinarinnar má glöggt sjá í þjóðhagsstærðum undanfarinna ára þar sem fjöldi starfa í greininni er 5000 og veltan um 65 milljarðar. Ef aðeins er litið til hugbúnaðarhluta upplýsingatæknifyrirtækja, þá eru störfin ríflega 2000, og veltan um 20 milljarðar króna.

Útflutningur hugbúnaðar og þjónustu hefur aukist mikið á síðustu árum, frá 33 milljónum árið 1990 í um 3,6 milljarða árið 2002. Fáar atvinnugreinar hafa náð jafn miklum vexti í útflutningi á svo skömmum tíma.

Þáttur SI í stuðningi við upplýsingatæknifyrirtækin hefur verið mikilvægur síðustu 10 árin og við væntum þess að hann verði enn meiri næstu 10 árin.

Gerum iðnaðinn áhugaverðan

Bergsteinn Einarsson framkv.stj. SET ehf.

Undanfarna áratugi hafa íslensk iðnfyrirtæki lagað sig að margháttuðum breytingum á starfsskilyrðum í flestum tilvikum vegna aðlögunar að háttum annarra þjóða og samningum við þær. Á sama tíma hefur markaðurinn orðið alþjóðlegri. EES samningurinn hefur haft víðtæk áhrif og samræmt kröfur til fyrirtækja um starfsemina, vörur og þjónustu, útboðsreglur og markaðsaðgengi.

Með raunverðlagningu fjármagns í upphafi níunda áratugarins hækkaði arðsemiskrafan og óhagkvæm iðnaðarstarfsemi frá tímum gamla hagkerfisins lagðist af. Engum datt þá í hug að aldarfjórðungi síðar myndi þjóðin búa við eitt dýrasta bankakerfi heims. Svo virðist sem nýleg einkavæðing bankanna skili ekki virkri samkeppni enn sem komið er. Á sama tíma og vel rekin fyrirtæki búa við dýrt fjármagn, hafa byggða- og nýsköpunarsjóðir tapað milljörðum króna í vanhugsuð verkefni. Athyglisvert er að mjög litlu nýsköpunarfé hefur verið varið til starfandi framleiðslufyrirtækja í iðnaði.

Upptaka virðisaukaskattkerfisins á sínum tíma auðveldaði fjárfestingar í nýrri tækni og lækkun tekjuskatts hefur skapað gott skattalegt umhverfi í samanburði við nágrannalöndin. Opinberum aðilum hefur hins vegar ekki tekist að sýna festu og ábyrgð við gerð kjarasamninga sem ýtt hafa undir launaskrið sem afkomuháð fyrirtæki hafa orðið að mæta. Miklar virkjana- og stóriðjuframkvæmdir munu reyna verulega á litla hagkerfið og krónuna á næstu misserum og hætta er á ofhitnun.

Gjöfular auðlindir eru undirstaða velmegunar á Íslandi og þau forréttindi fámennrar þjóðar að eiga fiskveiðiauðlindina, fallvötnin og jarðvarmann hafa valdið deilum um hversu langt eigi að ganga í alþjóðlegu samstarfi. Auðlindirnar hafa að sama skapi valdið því að ekki hefur verið hugað sem skyldi að virðisaukandi nýsköpun. Þjóðir sem bestum árangri ná, eiga oft takmarkaðar auðlindir. Þær virðast verða sterkari á sviði vöruþróunar, framleiðslu og alþjóðaviðskipta og tekst þannig að hagnýta sér virðisaukann frá hrávöru til fullbúinna söluafurða.

Íslensk iðnaðarframleiðsla hefur átt undir högg að sækja en góð dæmi sýna að ef rétt er á málum haldið má vinna sigra. Framleiðsluiðnaður utan stóriðju er ekki mikill og áhugi ungs fólks á að starfa innan hans er takmarkaður. Sá iðnaður sem mun lifa af hér á landi, eins og víðast á Vesturlöndum, mun ekki byggjast á ódýru vinnuafli heldur virku vöruþróunarstarfi, þekkingu, góðri framleiðni og öflugu markaðsstarfi. Eitt mikilvægasta verkefnið á næstu árum er að halda áfram að bæta ímynd iðnaðar og efla starfstengt nám.

Gerum íslenskan iðnað áhugaverðan!

Gætum hagsmuna iðnaðarins

Helgi Magnússon framkv.stj. HarpaSjöfn hf.

Þegar tíu ára afmæli Samtaka iðnaðarins rennur nú upp kemur mér fyrst í hug hve mikið gæfuspor það var fyrir iðnaðinn í landinu að sameina öll þau félög og samtök sem störfuðu í iðnaði og gera úr þeim eina öfluga heild, Samtök iðnaðarins.

Með því skrefi urðu til fjölmennustu og öflugustu atvinnurekendasamtök landsins. Samtök iðnaðarins hafa unnið iðnaðinum ómetanlegt gagn í þeirri stöðugu sóknar-og varnarbaráttu sem aldrei lýkur. Ég vil ekki hugsa þá hugsun til enda hvernig væri umhorfs í málefnum iðnaðarins ef áfram hefði verið starfað í 6 mismunandi félögum og samtökum. Víst er að slagkraftur iðnaðarforystunnar hefði ekki orðið neitt í líkingu við það sem verið hefur þennan áratug sem Samtök iðnaðarins hafa starfað.

Verkefni Samtaka iðnaðarins eru margþætt og eitt þeirra er óneitanlega hagsmunagæsla. Mér virðist að menn séu stundum feimnir við að viðurkenna að þeir stundi hagsmunagæslu. Það er svipað viðhorf og ríkti hér á landi fyrir allnokkrum árum gagnvart hagnaði fyrirtækja. Þá var „gróði“ skammaryrði en nú viðurkenna allir að fyrirtæki verða að hagnast. Eins er með samtök af þessu tagi. Þau þurfa að vera alls ófeimin við að gæta hagsmuna félagsmanna sinna; hagsmunagæsla er eitt af mikilvægustu hlutverkum þeirra.

Önnur félög og samtök gæta hagsmuna félaga sinna grímulaust. Gildir þar einu hvort um er að ræða önnur atvinnurekendasamtök, verkalýðsfélög, stjórnmálahópa, byggðahópa eða aðra. Nýleg dæmi um það eru átök milli byggðarlaga og milli einstakra greina innan útgerðar um svonefnda „línuívilnun“ innan hins umdeilda fiskveiðistjórnunarkerfis okkar Íslendinga. Þessir aðilar takast á um hagsmuni og ég segi: Það er þeirra hlutverk. Þeir hafa tekið að sér baráttuhlutverkið og er ekkert nema gott um það að segja.

Eins er með okkur í iðnaðinum. Ef við gætum ekki okkar hagsmuna - þá gerir það enginn fyrir okkur.

Ég nefni þetta einungis til að brýna stjórn Samtaka iðnaðarins og starfsfólk til að gefa hvergi eftir í baráttunni, í málefnalegri og heiðarlegri hagsmunabaráttu.

Einungis tveir formenn hafa stýrt Samtökum iðnaðarins á þessum 10 árum, þeir Haraldur Sumarliðason, byggingameistari og Vilmundur Jósefsson, framkvæmdastjóri. Báðir koma þeir úr grasrót iðnaðarins og ég tel að það sé ein helsta skýringin á velgengni Samtakanna hve góða og öfluga formenn þau hafa haft. Sjálfur fékk ég tækifæri til að starfa með þessum formönnum, og fjölmörgum öðrum góðum mönnum, í stjórn Samtaka iðnaðarins í 6 ár og hafði mikla ánægju af því samstarfi.

Enn sem fyrr er brýnt að gott fólk veljist til starfa á vegum Samtakanna, bæði í stjórn og á öðrum vettvangi. Mikilvægt er að forystumenn fyrirtækja í iðnaði gefi sér áfram tóm til að taka þátt í starfinu af heilum hug og leggi þannig sitt af mörkum til að viðhalda mikilvægu afli og slagkrafti Samtaka iðnaðarins.

Stöðugt rekstrarumhverfi mikilvægt

Finnur Geirsson framkv.stj. Nói-Síríus hf.

Það er óhætt að segja að starfsumhverfi íslenskra fyrirtækja hafi tekið stakkaskiptum til hins betra undanfarinn áratug. Samfara tiltölulega stöðugu verðlagi hefur markaðurinn stækkað og tækifærum fjölgað, skattar hafa lækkað, bankar hafa eflst og hlutabréfamarkaður stuðlar nú að því að fjármagnið nýtist sem best.

Miklar framfarir hafa átt sér stað í upplýsingatækni og almenn þekking á viðskiptalífinu hefur aukist enda hefur hagvöxtur á tímabilinu verið með mesta móti og lífskjör batnað mikið. Aukið frjálsræði í efnahagslífinu samfara tiltölulega agaðri hagstjórn virðist hafa leyst úr læðingi krafta sem hafa skilað landsmönnum verulegum ávinningi.

Sú grein iðnaðar þar sem ég starfa hefur tvímælalaust notið góðs af þessum breytingum og hefur markaðshlutdeild innlendra framleiðenda vaxið þrátt fyrir afar harða samkeppni við stóra erlenda keppinauta sem verða stöðugt stærri í kjölfar uppkaupa eða samruna. Vinnumarkaðurinn virðist vera í sæmilegu jafnvægi um þessar mundir og það hefur reynst vel því fyrirtæki sem ég starfa fyrir að eiga aðgang að stærri vinnumarkaði þegar þannig árar. Flest lán fyrirtækisins eru í erlendri mynt og því hafa innlendar vaxtabreytingar ekki bein áhrif á reksturinn. Hins vegar hafa gengissveiflur haft þeim mun meiri áhrif á rekstrarafkomuna og torveldað möguleika fyrirtækisins á útflutningi.

Nú skiptir öllu máli að tryggja áfram stöðugt rekstrarumhverfi og varðveita þann árangur sem náðst hefur. Þá verður sérstaklega horft til þess hvernig hemja megi ríkisútgjöld sem er forsenda þess að vextir hækki ekki eins og útlit er annars fyrir. Þá verður athyglisvert að fylgjast með áformum ríkisstjórnar um að lækka skatta á kjörtímabilinu. Í því sambandi er nauðsynlegt að tækifærið verði notað og skattar jafnaðir á allar tegundir matvæla en nú viðgengst verulegt misræmi í skattlagningu sælgætis og drykkja annars vegar og annarra matvæla hins vegar.

Samtök iðnaðarins hafa á tíu ára starfsævi unnið ötullega fyrir iðnfyrirtæki og það hefur verið gott að eiga þau að. Ég óska þeim til hamingju með merkisáfangann og velfarnaðar í framtíðinni.

SI mikilvægur bakhjarl

Dýrfinna Torfadóttir formaður Félags íslenskra gullsmiða

Félag íslenskra gullsmiða fagnar merkum áfanga í október nk. en þá verða 80 ár liðin frá stofnun þess. Félagar voru þá 15 talsins, allt karlmenn, en fyrsti kvengullsmiðurinn tók þó sveinspróf sama ár, Sigríður Ásgeirsdóttir frá Ísafirði. Lengst af hefur stétt gullsmiða verið að mestu leyti skipuð karlmönnum en nú er svo komið að konur eru u.þ.b. helmingur þeirra sem ljúka námi.

Margs verður því að minnast á afmælisárinu úr sögunni og félagsmenn munu efna til ýmislegra hátíðahalda innan sinna vébanda af þessu tilefni og kynna fagið og starfsemi sína.

Í lögum félagsins segir að tilgangur þess sé að efla samheldni meðal gullsmiða á Íslandi, að koma í veg fyrir að réttur þeirra sé fyrir borð borinn og að stuðla að öllu því sem er til framfara horfir í iðninni. Þetta ákvæði hins 80 ára gamla félags á sannarlega við enn í dag. Markmiðið nú tel ég vera það að gera gullsmíði sem iðn- og listgrein meira gildandi og sýnilegri. Lögð verði áhersla á að skerpa gæðavitund almennings hvað skartgripi áhrærir. Til að það takmark náist er nauðsynlegt að veita góða þjónustu á öllum stigum en hún er sannarlega gulls ígildi.

Í hverri iðngrein er grundvallaratriði að huga að þróun og nýsköpun, grunnmenntun og framhaldsmenntun. Iðnmenntunin í þessari grein er staðgóð undirbúningsmenntun til sveinsprófs. Hins vegar skortir hér enn möguleika á framhaldsnámi svipað og gerist í nágrannalöndum okkar. Eðlilegt er að huga að möguleikum þeim sem stofnun Listaháskóla á Íslandi hefur gefið okkur bæði hvað varðar framhaldsnám og endurmenntun. Félagið og félagsmenn hafa einnig verk að vinna í tengslum við samræmingu og samvinnu ýmissa þátta hins verklega hluta náms gullsmiðanema. Nauðsynlegt er að fylgja eftir nútímakröfum svo að hæfir og vel þjálfaðir nemar skili sér ávallt út í atvinnulífið.

Eins og alkunna er lifum við nú tíma mikilla og örra sviptinga í verslun, þjónustu, viðskiptum og atvinnulífinu almennt. Gróin fyrirtæki lognast út af, fyrirtækjasamsteypur rísa og umtalsverð samþjöppun virðist eiga sér stað. Útlit er fyrir að smáfyrirtæki eigi æ erfiðara uppdráttar á flestum sviðum. Ef þetta er raunin ættu félagar okkar einnig að hugsa sinn gang og leitast við að svara kalli tímans. Fagfólk okkar er frábært, bæði gullsmiðir, skartgripahönnuðir og iðnhönnuðir. Heimamarkaðurinn er hins vegar afar lítill og því er nauðsynlegt að hugað sé að samvinnu milli þessara aðila um stærri verkefni á sviði útflutnings en á þann vettvang eigum við fullt erindi. Samkeppni innan greinarinnar er eðlileg og sjálfsögð og er í sjálfu sér hvetjandi. Við eigum hins vegar ekki að einblína um of á samkeppni í skartgripagerð eingöngu á heimamarkaði.

Hagsmunir Félags íslenskra gullsmiða felast ekki bara í sterkum og vel hæfum einstaklingum eða sterkri félagsheild, heldur einnig í því að skipa sér á bekk með samtökum sem horfa vítt yfir og helst lengra en augað sér á líðandi stund og jafnframt út yfir höf og lönd. Þess vegna er félaginu mikils virði að tengjast samtökum á borð við Samtök iðnaðarins og eiga þau að bakhjarli. Það sannaðist svo að ekki varð um villst á Tískudögum iðnaðarins sem haldnir voru í Perlunni í haust. Þar sem 60 fagmenn úr hinum ýmsu þjónustugreinum tóku höndum saman. Um 7000 gestir sóttu sýninguna sem tókst í heild með miklum ágætum og gefur fyrirheit um framhald í einni eða annarri mynd.

Samstarf Félags íslenskra gullsmiða og SI hefur verið afar gott undanfarin ár og farið stöðugt vaxandi. Samtökin veita félaginu og félagsmönnum ýmsa fyrirgreiðslu, ráðgjöf og þjónustu sem öll einkennist af vandvirkni og fagmennsku. Fyrir þetta ber að þakka um leið og Samtökum iðnaðarins er árnað heilla á merkum tímamótum í starfi sínu.

Aðild að heildarsamtökum mikils virði

Hermann Óli Finnsson formaður Málarameistarafélag Reykjavíkur

Á tímamótum sem þessum, þegar Samtök iðnaðarins eru 10 ára og nýtt ár er hafið, er við hæfi að velta fyrir sér hvers virði það er fyrir félög og fyrirtæki að vera aðilar að heildarsamtökum.

Málarameistarafélagið var eitt þeirra meistarafélaga sem tóku þátt í stofnun Samtakanna. Eitt af því sem fullyrða má að réttlæti aðild fyrirtækja að SI er hin mikli máttur sem fólginn er í stærð Samtakanna. Hagsmunabaráttan verður auðveldari og markvissari og hag fyrirtækjanna því betur borgið innan en utan þeirra. Fyrir félög á borð við Málarameistarafélagið hefur það margoft sýnt sig að sá stuðningur, sem hægt er að sækja til SI, er mikilvægur. Félagasamtök eins og SI verða þó aldrei sterkari en félagsmennirnir vilja sjálfir og hvert stefnan er tekin fer alfarið eftir því hvað félagsmenn vilja. Tilvera Samtakanna og meistarafélaganna er háð því hve gott samstarf þau eiga.

Á undanförnum árum hefur félagið tekið virkan þátt í endurskipulagningu iðnnáms og fagnar nýrri námskrá sem samþykkt var sl. vor. Félagið hefur alla tíð talið jafnmikilvægt að til sé námskrá fyrir verklega hluta námsins eins og þann bóklega og fagnar því að nú er unnið að gerð námsferilbókar. Mikilvægt er að námið, sem skilgreint er, verði til þess að skila vel hæfum sveinum í stéttina. Þannig getum við best staðið vörð um faggreinina og löggildinguna sem krafist er í skipulags- og byggingarlögum.

Það er mikið hagsmunamál fyrir neytendur ekki síður en iðnaðarmenn að uppáskrift löggilts meistara sé fylgt eftir af hálfu byggingafulltrúa um land allt þar sem kaupendur húsnæðis eru oftast að höndla með aleiguna og því mikilvægt að vel takist til.

Atvinnuástand í greininni hefur verið nokkuð gott á undanförnum árum og ekki er annað að sjá en að horfurnar séu góðar á þessu ári. Við slíkar aðstæður og í ljósi þess að gerð kjarasamninga er framundan er ekki síst mikilvægt að fyrirtækin séu á varðbergi þegar horft er til reksturs og afkomu. Reynslan hefur sýnt að oft er mun erfiðara að ná góðri afkomu í rekstri í „góðæri“ en á samdráttartímum.

Vextir og vaxtastefna stjórnvalda hafa mikil áhrif á rekstur fyrirtækja. Samtök iðnaðarins þurfa því að veita stjórnvöldum mikið aðhald í þeim málum. Berjast þarf fyrir því að vaxtastig verði sem líkast því sem gerist í nágrannalöndum og gera íslensk fyrirtæki þannig samkeppnishæf við sambærileg fyriræki erlendis.

Útboðsumhverfi fyrirtækja í byggingariðnaði hefur mikil áhrif á starfsemi þeirra. Mörg fyrirtæki byggja stærstan hluta verkefna sinna á tilboðum. Samtök iðnaðarins þurfa því að beita sér fyrir að útboðsgögn séu bætt og að farið sé eftir þeim reglum sem settar hafa verið. Þá er einnig mikilvægt er að útboðsgögn séu þannig úr garði gerð að efni, sem ber að nota, séu vel skilgreind þannig að fulljóst sé hvers krafist er.

Málarameistarafélagið óskar Samtökum iðnaðarins til hamingju með afmælið og þakkar gott samstarf á undanförnum árum.

Nýtum frjóan jarðveg til nýsköpunar

Sigurður R. Helgason framkv.stj. Björgun ehf.

Eru Íslendingar hneigðari til nýsköpunar en annað fólk? Íslendingar hafa að sögn þeirra, sem reynslu hafa bæði af íslensku og erlendu vinnuafli, mun meira frumkvæði til að leysa hin ýmsu vandamál – „redda“ hlutunum. Íslendingar eru samkvæmt mælingum Gallups bjartsýnni en aðrar þjóðir. Íslenska þjóðarsálin virðist því ákjósanlegur jarðvegur, hvers konar nýjunga og nýsköpunar.

Hverjir eru hins vegar möguleikar þeirra sem hyggja á nýsköpun á Íslandi? Þeir sjóðir sem eitthvað hefur kveðið að eru annaðhvort að mestu lokaðir (Nýsköpunarsjóður) eða aflagðir (Framtakssjóðurinn). Enginn skipulegur vettvangur er til þar sem íslenskir hugmyndasmiðir og frumkvöðlar get kynnt viðskiptahugmyndir sínar þar sem fjárfestar geta kannað og metið gildi þeirra. Þaðan af síður eru til reiðu aðilar sem veita slíkum aðilum stjórnunarlegan stuðning. Frumkvöðlar þurfa ekki bara peninga. Þeir þarfnast stjórnunarlegs aðhalds, þeir þurfa aðstoð við stefnumótun og framkvæmd stefnu – þannig að þeir fari t.d. ekki stöðugt fram með endurbætur heldur klári markaðshæfa vöru. Frumkvöðlar eiga gjarna í basli með stjórnunarlega þáttinn, sbr. fyrsta boðorð fjárfesta „shoot the inventor“ (skjótum uppfinningamanninn). Vegna þess hve langur vegur er oft frá hugmynd að blómstrandi fyrirtæki – 8 til 15 ár – þarf iðulega að tryggja afar þolinmótt fjármagn til viðkomandi verkefnis.

Hvað þarf þá að gera til þess að nýta þann frjóa jarðveg sem Ísland er í dag til nýsköpunar? Eins og áður var bent á, er kerfið hrunið sem studdi skapandi frumkvöðlum möguleika til að gera hugmynd að arðbæru fyrirtæki. Án slíks kerfis er við búið að mjög hægi á endursköpun íslensks atvinnulífs. Impruverkefni iðnaðarráðuneytisins, sem aðstoðar frumkvöðla við að móta hugmyndir sínar og gera þær kynningar, er mjög góð byrjun. En næstu skref frumkvöðla að því loknu eru á eyðimörk auraleysis. Erfitt er að ímynda sér lausn á þeim vanda án árlegs framlags ríkisins – a.m.k. til að byrja með. Eðlilegt er að ætlast til þess að lífeyrissjóðir landsmanna sinni málinu með áhættusjóði, - með arðsemi að markmiði. Vettvang vantar fyrir fjárfesta sem áhuga hafa á að leggja fé í nýsköpun. Viðhafa mætti t.d. sérstaka ívilnandi skattmeðferð á fé sem lagt er í áhættufjármagnssjóði. Í ljósi síðustu uppsveiflu í nýsköpun er hins vegar eðlilegt að hafa hugfast að nýsköpun án traustrar stýringar er sóun.

Góð starfs- og iðnmenntun skilar góðum hagnaði

Örn Jóhannsson Árvakur hf. - Morgunblaðið

Menntamál hafa um langt árabil verið ofarlega á blaði í prentiðnaði enda hafa þar orðið miklar og gagngerar breytingar sem kallað hafa á umfangsmikla endurmenntun og endurskoðun á starfsgreinum. Þar sem áður voru fáar löggiltar iðngreinar eru nú margar og fjölbreyttar starfsgreinar sem rúmast innan upplýsinga- og fjölmiðlagreina. Sú flokkun segir meira en mörg orð; frá prentiðnaði fórum við og erum núna stödd í upplýsinga- og fjölmiðlaiðnaði .

Allt frá stofnum Samtaka iðnaðarins hafa fræðslu-, menntunar- og endurmenntunarmál verið þar ofarlega á baugi. Ég tel raunar að það sé mjög mikilvægt að svo verði áfram því að iðnaðurinn þarf stöðugt að glíma við breytingar og ný verkefni sem kalla á nýja og betri menntun starfsmanna og stjórnenda.

Þegar Félag íslenska prentiðnaðarins gerðist stofnfélagi í Samtökum iðnaðarins hafði það nokkrum árum áður haft forgöngu um stofnun Prenttæknistofnunar. Gífurlegar tæknibreytingar höfðu orðið í prentiðnaðinum á árunum 1970 til 1993. Ljóst var að endurmennta þyrfti stóran hóp þeirra sem störfuðu í greininni og að stór hluti hefðbundinna starfa legðist af eða breytti um eðli.

Lengst af þessu tímabili voru mikil átök á milli FÍP og Félags bókagerðarmanna sem stundum reyndi að halda í gamlar og þá úreltar vinnuaðferðir. Það þótti ekki öllum jafn sjálfsagt og nú þykir, að stofna til endurmenntunar og átti það svo sem jafnt við um ýmsa bæði innan samtaka okkar atvinnurekenda sem og launþegahreyfingar. Þess þá heldur hefur mér það þótt bera vott um mikla hugarfarsbreytingu þegar bókagerðarmenn vilja eigna sér heiðurinn af stofnun Prenttæknistofnunar. Ég tel hins vegar rétt að halda því til haga að það var fyrir eindreginn vilja okkar í forystu FÍP að Prenttæknistofnun var sett á fót og á úrslitastundu í þeirri atburðarás stóðu forystumenn bókagerðarmanna frammi fyrir því að FÍP myndi stofna slíka endurmenntunarstofnun upp á sitt eindæmi ef FBM vildi ekki taka þar þátt í því. Sem betur fer áttuðu forystumenn bókagerðarmanna sig á því í tíma að endurmenntun væri best komin í samstarfi atvinnurekenda og launþegahreyfingar. Núna er traust og góð samvinna milli Samtaka iðnaðarins og Félags bókagerðarmanna sem skilað hefur verulegum árangri.

Með stofnun Samtaka iðnaðarins ásamt því að Prenttæknistofnun fluttist í húsnæði Samtakanna að Hallveigarstíg við hlið annarrar endurmenntunarstarfsemi iðnaðarins hefur skilningur á þörf endurmenntunar aukist og starf Samtaka iðnaðarins öflugt á því sviði enda sjálfsagt mál.

En aldrei er nóg að gert í menntamálum og því nauðsynlegt að efla enn betur allt endurmenntunarstarf. Nú þurfum við að beina sjónum okkar enn frekar að þörfum einstakra fyrirtækja. Einnig þarf að efla alla starfs- og iðnmenntun og þá ekki síst á framhalds- og háskólastigi. Miklar vonir eru því bundnar við nýstofnaðan Tækniháskóla og aukna samvinnu hans við Samtök iðnaðarins. En sambandið þarf ekki síður að vera náið og gott við þá framhaldsskóla sem sinna starfsmenntun. Mér þykir ánægjulegt að geta þess hversu góð samvinna hefur tekist við Iðnskólann í Reykjavík en hann gegnir lykilhlutverki í grunnmenntun prentiðnaðarins. Þar er einnig Margmiðlunarskólinn, miðstöð framhaldsnáms á sviði margmiðlunar, sem Prenttæknistofnun átti þátt í að koma á fót.

Við ættum að læra af reynslu þeirra þjóða sem best hefur tekist að láta góða menntun skila fyrirtækjum og þjóðarbúi auknum hagnaði en það er einmitt tilgangur og markmið starfsmenntunar, auk þess að auka fólki almenna menntun og víðsýni.

Lítið myntkerfi veikir samkeppnisstöðuna

Jón Sigurðsson framkv.stj. Össur hf.

Færa má rök fyrir því að atvinnurekstur snúist að mestu leyti um samanburð milli fyrirtækja. Betri fyrirtækin lifa og dafna, þau lakari láta undan síga og hætta. Þessi samanburðarfræði eru hins vegar það flókin að erfitt er að henda reiður á því fyrir fram í hvorum hópnum tiltekin fyrir-tæki eiga heima, þeim sem vex og dafnar eða þeim sem veslast upp.

Sá skortur á einhverju kerfi, sem gæti veitt nákvæmar niðurstöður, þýðir til dæmis að ákvarðanir um fjárfestingar eiga meira skylt við list en vísindi enda byggjast þær oftar en ekki á innsæi sem erfitt er að skýra nema með góðum árangri á löngum tíma. En sumt í þessum samanburðarfræðum er ljóst og má þar nefna almennt rekstrarumhverfi sem fyrirtækin búa við. Fullyrða má að til lengri tíma litið muni fyrirtækjum, sem búa við gott umhverfi, farnast betur í samkeppninni við þau sem búa við lakari skilyrði. En hvernig eru skilyrði á Íslandi miðað við önnur lönd? Eins og oft áður er svarið ekki einhlítt. Margt er betra og margt lakara. Sumum þessum þáttum er ekki unnt að breyta, eins og til dæmis legu landsins og smæð markaðarins. Mörgu er hins vegar hægt að breyta og er rétt að minnast skattabreytinganna á síðasta kjörtímabili sem bættu rekstrarskilyrði fyrirtækja á Íslandi til mikilla muna og bættu að einhverju leyti upp þá neikvæðu þætti sem að framan eru taldir.

Einn af ókostunum við að reka fyrirtæki á Íslandi er smæð myntkerfisins. Við búum við gjaldmiðil sem er ekki skráður erlendis. Þess vegna búa fyrirtæki á Íslandi við meiri óvissu vegna gengisbreytinga en þau sem eru á stærri myntsvæðum og vextir verða alltaf eitthvað hærri á litlum gjaldmiðli ef til lengri tíma er litið en í hinum stærri myntum. Hingað til hefur þessi umræða snúist um hvort Ísland eigi að ganga í Evrópusambandið. Ég ætla ekki að taka þátt í þeirri umræðu hér en vil benda á að smæð myntkerfis okkar veikir samkeppnistöðu íslenskra fyrirtækja gagnvart fyrirtækjum á hinum stóru myntsvæðum. Ef menn vilja halda í hina íslensku krónu þýðir það að samanburðurinn verður verri og þá þurfa önnur skilyrði að vera það góð að þau vegi upp ókostinn við lítið myntkerfi.

Heildarsamtök iðnaðarins gegna lykilhlutverki

Theódór Blöndal formaður Málms

Málmur – samtök fyrirtækja í málm- og skipaiðnaði rekur sögu sína allt til ársins 1937 þegar Meistarafélag járniðnaðarmanna var stofnað. Félag dráttarbrauta og skipasmiðja var stofnað 1967 en með stofnun Málms, árið 1992, voru þessi félög sameinuð í hinu nýja félagi.

Málmur hefur verið aðili að SI allt frá stofnun 1993. Nokkru síðar lagði Málmur af sjálfstæðan rekstur skrifstofu en gerði þjónustusamning við SI. Til marks um árangur endurskipulagningar samtakanna hafa árgjöld til Málms og heildarsamtaka, sem félagið er aðili að (fyrir utan Samtök atvinnulífsins), lækkað úr 0,54% af veltu í 0,09% eins og þau eru í nú. Þetta hefur gerst á sama tíma og þjónustan er nú bæði fjölþættari og betri en áður. Mörg málefna, sem vinna þarf að til að bæta samkeppnisstöðu málmiðnaðarins eiga rætur að rekja til umræðu innan Málms. Sum þeirra eru unnin innan félagsins en önnur eru þess eðlis að þau fara til úrvinnslu og framkvæmda hjá heildarsamtökunum. Þar er öflugt lið sérfræðinga sem mynda framvarðarsveit íslensks iðnaðar um leið og iðngreinarnar styðja hver aðra í sameiginlegum málefnum. Á undangengnum tíu árum hefur málm- og skipaiðnaðurinn þurft að þola bæði súrt og sætt. Gleggsta dæmið um það, sem miður fór á þessu tímabili, er hrun hins glæsilega skipaiðnaður sem að mínu mati hefði ekki þurft að vera eins alvarlegt og raun bar vitni um ef fyrirtækin og ekki síður stjórnvöld hefðu haft meiri framsýni og þor en raun varð á. Fyrirtækin með því að bregðast fyrr við þegar blása fór á móti og stjórnvöld með því að mæta miklum niðurgreiðslum í skipaiðnaði samkeppnisþjóða með raunhæfum aðgerðum. Sem betur fer slokknaði þó ekki alveg á skipasmíðakertinu og nú eru tvö af aðildarfyrirtækjum okkar að smíða fiskiskip fyrir færeyskan markað. Aðrar greinar málmiðnaðarins hafa gengið betur síðasta áratuginn. Þar má nefna ýmiskonar byggingu stálmannvirkja í tengslum við stóriðju og ekki síður hönnun og smíði sérhæfðs búnaðar fyrir veiðar og vinnslu sjávarafurða. Hér er um að ræða búnað sem byggist á samþættingu á smíði úr ryðfríu stáli og rafeinda- og tölvutækni. Reynslan sýnir að tækifærin til að auka slíka framleiðslu fyrir matvælavinnslu á alþjóðamarkaði eru nánast ótæmandi. En til þess að það takist verður starfsumhverfið að vera stöðugt en gengi íslensku krónunnar og háir vextir hafa spillt mjög fyrir og það svo að þessum álitlega vaxtarsprota er hætta búin.

Íslenskur málmiðnaður mun breytast mikið næstu árin eins og aðrar tæknivæddar greinar. Við erum orðin hluti af alþjóðsamfélaginu og þurfum að marka okkur sess samkvæmt því og geta staðist samkeppni á alþjóða vettvangi. Til þess þurfa fyrirtækin að bregðast hratt við og laga sig að starfsháttum og tækni hvers tíma og stjórnendur að tryggja hæfni sína og annars starfsfólks með aukinni fræðslu og símenntun. Á þetta hefur Málmur lagt höfuðáherslu að undanförnu bæði innan Fræðslumiðstöðvar málmiðnaðarins og heildarsamtaka sem það er aðili að. Stjórn og starfsfólk SI hafa tekið heils hugar undir þessi grundvallarsjónarmið og mikil vinna verið lögð í að mæta þessari brýnu þörf.

Samtök iðnaðarins eru nú orðin tíu ára. Þau eru hagsmunasamtök iðnaðar á Íslandi og vinna stöðugt að því að ytri skilyrði, lög og reglur varðandi iðnaðarstarfsemi séu viðundandi. Við sættum okkur ekki við neitt annað en að standa a.m.k. jafnfætis starfsskilyrðum samkeppnisþjóða okkar. Til þess þarf sífellda baráttu á vettvangi heildarsamtakanna. Við í Málmi erum meðvitaðir um ábyrgð okkar í þeim efnum og styðjum því SI á alla lund til góðra verka. Við gerum á móti þá kröfu að Samtök iðnaðarins séu sívinnandi að þeim málefnum sem mestu skipta. Gæfa SI í þessi tíu ár er að hafa á að skipa góðu og stöðugu starfsliði sem mótað hefur starfið af áhuga og samviskusemi.

Stjórn Málms óskar Samtökum iðnaðarins til hamingju með afmælið.