Nýr háskóli til uppbyggingar atvinnulífsins
Ráðgjafaráðsfundur SI 11. nóvember 2004
Á ráðgjafaráðsfundi Samtaka iðnaðarins 11. nóvember síðastliðinn var fjallað um nýjan háskóla sem SI, SA og VÍ eiga aðild að. Stefanía Katrín Karlsdóttir, rektor THÍ, og Jón Ágúst Þorsteinsson, framkvæmdastjóri Marorku, fluttu erindi um væntingar og áherslur atvinnulífsins í þessu sambandi.
Starfsemi THÍ árangurstengd
Stefanía Katrín kvað nýja stjórnendur THÍ hafa lagt mikla áherslu á að byggja upp rannsóknir innan skólans. Í ár hlaut Tækniháskólinn 25 milljóna króna ríkisframlag til rannsókna en það er í fyrsta sinn sem ríkið viðurkennir í verki rannsóknahlutverk THÍ.
„Rannsóknafé er úthlutað tilteknum verkefnum,“ sagði Stefanía. „Kennarar fá ekki fast rannsóknahlutfall en keppa innbyrðis um að fá framlag til verðugra verkefna. Úthlutunarkerfið er markmiða- og árangurstengt.“
Stjórnun og rekstur THÍ eru í anda samhæfðs árangursmats (Balanced Scorecard). Stefna hefur verið unnin til fimm ára og markviss áætlanagerð og fjármálastjórnun unnin í samræmi við það. Reksturinn var hallalaus á þessu ári en Tækniskólinn var um margra ára skeið rekinn með halla.
Námsframboð er í fjórum deildum: rekstrardeild, heilbrigðisdeild, tæknideild og frumgreinadeild. Í þremur fyrstu deildunum er boðið fram nám til BS prófs en frumgreinadeild felur í sér sérhæft undirbúningsnám, m.a. ætlað iðnmenntuðu fólki.
Vilji til að efla verk- og tæknifræði
Stefanía ræddi um samrunaferli THÍ og HR og rakti samningaviðræður um sameiningu THÍ og HR. Forsendan fyrir henni af hálfu menntamálaráðherra var sú að Samtök iðnaðarins, Samtök atvinnulífsins og Verslunarráð Íslands kæmu sameiginlega að viðræðum. Stefanía taldi mikilvægt að standa vörð um núverandi námsframboð við THÍ og efla það í nýjum skóla. Auk áðurgreindra deilda verða lagadeild og kennslufræðideild í nýjum háskóla. Stefnt er að því að tækninámið eflist að mun; auk tölvunarfræði verði öflug kennsla í verk- og tæknifræði.
Háskólaþorp
Að sögn Stefaníu felur framtíðarsýn þeirra, sem vinna að stofnun nýs háskóla, í sér öflugt háskólanám á öllum stigum, öflugar rannsóknir, þróun þekkingarklasa og aðgengilegt háskólaþorp (campus) sem leyfir frekari uppbyggingu til áratuga.
„Rannsóknir þurfa að vera í takt við þróun á markaði,“ sagði Stefanía. „Jafnframt þarf að horfa langt fram á veginn með því að fylgjast með nýjustu tækni og vísindum.“ Nýr háskóli þarf að vera þátttakandi í alþjóðlegu þróunar- og rannsóknastarfi.
Þarfir notenda eiga að vera í fyrirrúmi og skólinn þarf að vera drifkraftur í þróun íslenskra fyrirtækja.
Rætt er um að háskólaþorpið verði í Urriðaholti, Keldnaholti, Vatnsmýri eða í Kringlunni. Stefanía taldi Kringlusvæðið ekki raunhæft uppbyggingarsvæði nýs háskóla; tiltækt byggingarland væri lítið, óhentugt og dýrt.
Sömuleiðis taldi hún Vatnsmýrarsvæðið erfitt, sérstaklega með tilliti til samgangna og ennfremur ætti eftir að skipuleggja svæðið. Valið stæði milli Keldnaholts og Urriðaholts.
Að mati Stefaníu er hagur atvinnulífsins af því að koma að rekstri nýs háskóla ótvíræður. Þróun náms, rannsókna og nýsköpunar fyrir atvinnulífið verður markvissari. Aðkoma að rannsóknum og þróun leiðir til ávinnings fyrir atvinnulífið.
Tækifæri og ógnanir
Stefanía taldi tækifærin fjölmörg önnur. Hins vegar væri því ekki að leyna að tækifærin gætu snúist upp í ógnanir ef ekki væri rétt á spilum haldið. Stefanía nefndi að raungreinaframboð við nýjan háskóla yrði að standast samkeppni við hvaða háskóla sem væri, hérlendan sem erlendan. Ríkja þyrfti skilningur á mikilvægi vísindalegra rannsókna. Ekki mætti líta á nýjan skóla sem hús heldur öfluga starfsemi þar sem allir þyrftu að leggja sitt til.
„Nýr háskóli þrífst ekki til lengdar á flottri en einfaldri ímynd,“ sagði Stefanía. „Það verður að vera ríkuleg innstæða fyrir öllu því sem hann vill vera og segist vera. Nýr háskóli verður dæmdur af verkum sínum.“
Sprotafyrirtæki vonast eftir öflugra rannsóknaumhverfi
Jón Ágúst Þorsteinsson á sæti í háskólaráði hins nýja háskóla og er jafnframt formaður Samtaka sprotafyrirtækja en slík fyrirtæki vinna við tiltekna tækni og lifa á sérþekkingu. Hann sagði áhuga Samtaka sprotafyrirtækja á nýjum háskóla tengjast því að sprotafyrirtækin séu sprottin upp úr rannsókna- og þróunarverkefnum rannsóknastofnana háskóla eða fyrirtækja.
Hátæknifyrirtæki fái að vaxa og dafna
Við mótun stefnu Samtaka sprotafyrirtækja var reynt að skilgreina hvað væri brýnast til að þau geti vaxið og dafnað í þessu umhverfi. Til varð framtíðarsýn fram til ársins 2010. „Þá sjáum við fyrir okkur að við eigum þekkingarlandið Ísland sem er með fjölbreytta flóru arðvænlegra sprotafyrirtækja í starfsumhverfi í fremstu röð,“ sagði Jón Ágúst.
Arðsöm sprota- og hátæknifyrirtæki í stafni hagvaxtar
Stefnt er að því að hér á landi verði arðsöm hátæknifyrirtæki byggð upp á sterkum sprotum og íslensk vörumerki verði í fararbroddi á sérsviðum á alþjóðlegum markaði. Sprotafyrirtæki verði í stafni hagvaxtar ásamt hátæknifyrirtækjum og a.m.k. tvö fyrirtæki á ári nái eins milljarðs króna veltu. Í sprotaumhverfinu fær einhver hugmynd, yfirleitt á rannsóknastofnunum eða háskólum. Síðan fer fram þróun og vöruþróun og ef vel tekst til tekur við markaðssetning og sala. Mörg fyrirtæki ná því að verða með u.þ.b. 10 – 20 starfsmenn og annaðhvort dvelja þau þar til lengri tíma, deyja eða ná að vaxa og dafna þannig að til verði öflugt íslenskt hátæknifyrirtæki.
Nýi háskólinn sprotafyrirtækjum mikilvægur
Háskólinn, sem nú er að fara að stað, er eitt helsta áhugamál Samtaka sprotafyrirtækja. Honum er ætlað að aðstoða ungt fólk við að vinna að rannsóknum, stofna fyrirtæki og koma þeim á legg. „Við teljum að í fyrsta skrefi geti háskólinn komið verulega að gagni og tengt okkur við alþjóðlegt samstarf í alþjóðlegri vísindastarfsemi,“ segir Jón Ágúst. „Skólinn getur hjálpað okkur t.d við að sækja um verkefnastyrki og auðveldað okkur aðgang að Evrópuverkefnum ásamt því að skila góðu og vel menntuðu starfsfólki út í atvinnulífið.“
Rík áhersla lögð á rannsóknir
Jón telur mikilvægt að í því nýja háskólaþorpi „campus“, sem menn dreymir um, fái fólk tækifæri til að stofna fyrirtæki og vinna í nánu samstarfi við háskólann og rannsóknastofnanir. „Þess eru nokkur dæmi að sprotafyrirtæki hafa náð langt en þeim þarf að fjölga. Góð háskólamenntun er ein af forsendunum fyrir því að takast megi að byggja upp hátækniiðnað,“ segir Jón Ágúst. „Skoða þarf hlutverk rannsóknastofnana og tengja þær betur við háskólaumhverfið.“
Sterkur raungreinaháskóli
Í stefnumótun sprotafyrirtækja var lögð áhersla á að fá sterkan raungreinaháskóla, og jafnvel með samruna stofnana. „Menntunarmálið er meginverkefnið,“ segir Jón Ágúst. „Það þarf að koma á fót öflugum raungreinaskóla með sameiningu skólanna tveggja.“ Jón Ágúst telur að leggja verði áherslu á tækni- og verkfræði og skilgreind svið, svo sem heilbrigðisverkfræði, orkuverkfræði og framleiðsluverkfræði. Lykilhlutverk nýs háskóla hljóti að verða vísinda- og tæknirannsóknir; hann sé mikilvæg brú milli vísinda og fyrirtækja. Að mati Jóns Ágústs á skólinn að auðvelda nemendum að tengjast fyrirtækjum á grunni nemendaverkefna. Skólinn á að fóstra rannsóknastarfsemi og nýsköpun og hvetja nemendur til að stofna fyrirtæki á þeim grunni.
Á fundinum kynnti jafnframt Víglundur Þorsteinsson álit vinnuhóps sem stjórn SI fól að vinna um íslenskt viðskipaumhverfi.