Samstaða um úrbætur í húsnæðismálum
Formaður VR og framkvæmdastjóri SI skrifa í Morgunblaðinu um húsnæðismál.
Með samstöðu verða nauðsynlegar umbætur og það á ekki síst við í húsnæðismálum, málaflokki sem fjölmargir koma að. Ríkisvaldið býr til ramma, setur lög og reglur og hefur yfirsýn, sveitarfélög fara með skipulagsvald, veita leyfi og bera ábyrgð á innviðum og grunnþjónustu, mannvirkjaiðnaðurinn hannar og byggir íbúðir og bankar og lífeyrissjóðir fjármagna bæði uppbyggingu og íbúðakaup. Hver gerir sitt en það dugar ekki til að mæta þörfum landsmanna vegna þess að það skortir samhljóminn. Þarna þarf ríkisvaldið að taka meiri ábyrgð með stefnumörkun, samtali og aðhaldi, hvötum og skýrum reglum.
Sá óstöðugleiki sem hefur ríkt á húsnæðismarkaði undanfarin ár hefur haft mikil áhrif á fólk og fyrirtæki. Húsnæði er einn stærsti áhrifavaldur þrálátrar verðbólgu og afleiddir háir stýrivextir gera illt verra. Með örri fólksfjölgun og öldrun þjóðar undanfarin ár hefur þörf á húsnæði bæði breyst og aukist langt umfram þær íbúðir sem byggðar voru og verðið því hækkað. Á sama tíma hefur uppbygging húsnæðis fyrir lágtekjuhópa verið undir markmiðum stjórnvalda. Það er því mikið hagsmunamál fyrir samfélagið allt að ná stöðugleika á húsnæðismarkaði til lengri tíma, að uppbygging sé í takt við þarfir landsmanna og að við sitjum ekki uppi með íbúðir sem ekki er eftirspurn fyrir. Ekki skortir á viljann til umbóta ef marka má umræðuna en það hefur ekki tekist að koma viljanum í verk og ná stöðugleika. Það er alvarlegt mál.
VR og Samtök iðnaðarins (SI) hafa fundið samhljóm í húsnæðismálum. Við deilum sýn á vandann og hina brýnu nauðsyn að ná stöðugleika, fólki, fyrirtækjum og samfélaginu öllu til heilla. Í þeim anda héldum við opinn fund í vikunni um húsnæðismál undir yfirskriftinni „Samstaða um úrbætur í húsnæðismálum“ þar sem efnt var til samtals ólíkra aðila um áskoranir og leiðir fram á við.
Það eru engar töfralausnir til í húsnæðismálum en margt má gera betur. Gjaldtaka vegna húsnæðisuppbyggingar hefur stóraukist undanfarin ár og kostar fjölskyldur stórfé með hærra íbúðaverði en er sveitarfélögum nú, ólíkt því sem áður var, nauðsynleg fjáröflun til að byggja og jafnvel reka innviði. Fjölgun íbúða er eitt en hitt skiptir ekki minna máli að byggðar séu íbúðir sem uppfylla þarfir og breyttar kröfur samfélagsins en með öldrun þjóðar og breyttri fjölskyldusamsetningu verða færri íbúar í hverri íbúð. Skipulag tekur ekki mið af þessu í dag.
Á fundinum var fjallað um stór uppbyggingarsvæði eins og Blikastaðaland, Valsreit við Hlíðarenda og Ártúnshöfða þar sem líður allt að hálf öld frá fyrstu hugmyndum um uppbyggingu þar til framkvæmdum lýkur. Vitanlega þarf að stytta ferli en hugmyndir um uppbyggingarhraða eru oft óraunhæfar. Til lengri tíma litið heldur uppbygging ekki í við þarfir samfélagsins og stundum skortir á að nægilegt mið sé tekið af bæði lífsstíl og lífsgæðum. Það þarf fleiri lóðir og styttri ferla. Á sama tíma þarf að halda áfram að byggja upp traustan leigumarkað og huga að samgöngumálum.
Að mörgu er að hyggja og marga þarf til að bæta úr en samstaða VR og SI í húsnæðismálum er áskorun til stjórnvalda um að breyta vilja í verk, taka ábyrgð, gefa raunhæfar væntingar og ráðast í umbætur sem leiða til stöðugleika. Samstaða VR og SI er einnig hvatning til annarra að leggja sín lóð á vogarskálarnar í þessum málaflokki. Það er ljóst að áskoranir eru margar og finna þarf markvissar leiðir að stöðugleika. Núverandi staða er óásættanleg og til mikils er að vinna fyrir samfélagið allt að bæta úr.
Halla Gunnarsdóttir, formaður VR, og Sigurður Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins.
Morgunblaðið, 7. febrúar 2026.