Tækifæri nýrra sveitarstjórna um allt land

18. maí 2026

Nýjar sveitarstjórnir taka nú til starfa um land allt eftir kosningar helgarinnar. Öflugu fólki sem býður fram krafta sína í þágu samfélagsins er óskað til hamingju með kjörið og óskað velfarnaðar í þeim mikilvægu verkefnum sem fram undan eru. Það er mikið í húfi fyrir íslenskt samfélag.

Sveitarstjórnir ráða miklu um þróun samfélagsins. Stöðugleiki á húsnæðismarkaði, sem varðar hag allra landsmanna, er að miklu leyti undir þeim kominn. Uppbygging innviða er að talsverðu leyti á þeirra ábyrgð. Virkjanir, borholur og raflínur eru háðar leyfum sveitarfélaga en orka er víða grunnur nýrra tækifæra.

Sveitarstjórnir gegna lykilhlutverki í þessari þróun og senda skýr skilaboð með orðum sínum og athöfnum, með skipulagi, leyfisveitingum, gjaldtöku, þjónustu og viðmóti. Þau skilaboð ráða miklu um það hvort fyrirtæki sjá tækifæri til að fjárfesta og hvort fólk sér framtíð fyrir sér á staðnum.

Blómlegt atvinnulíf er ein mikilvægasta forsenda sterks samfélags. Uppbygging fyrirtækja skapar ekki aðeins bein störf heldur einnig fjölmörg afleidd störf og styrkir rekstur annarra fyrirtækja, þjónustu og sveitarfélaga. Verðmætasköpun leiðir þannig til aukinnar velferðar, betri þjónustu og sterkari samfélaga. Þegar sveitarfélög, atvinnulíf og íbúar vinna saman verður til jarðvegur fyrir fjölbreytt atvinnulíf sem styrkir samfélög til framtíðar.

Í aðdraganda sveitarstjórnarkosninga gerðu Samtök iðnaðarins greinargóða úttekt á þeim málefnum sem varða innviðauppbyggingu, húsnæði og starfsumhverfi fyrirtækja. Við blasir uppsöfnuð innviðaskuld, langvarandi lóðaskortur, hækkuð gjöld á íbúðauppbyggingu og hækkun fasteignaskatta. Á því kjörtímabili sem nú hefst verður það meðal annars viðfangsefni sveitarstjórna um allt land að mæta þessum áskorunum.

Húsnæði og skipulag

Tryggja þarf stöðugt og fyrirsjáanlegt framboð byggingarhæfra lóða til lengri tíma, taka mið af raunverulegum vilja og þörfum íbúa í skipulagsmálum og ekki gera kröfur um uppbyggingu á húsnæði sem ekki er eftirspurn eftir. Lækka á gjöld á uppbyggingu nýrra íbúða til að draga úr kostnaðarhækkunum á húsnæði. Einföldun regluverks, skilvirkari skipulagsferli og leyfisveitingar liðka fyrir uppbyggingu.

Innviðir og orka

Setja þarf markvissa áætlun um hvernig eigi að vinna niður viðhalds- og nýfjárfestingarskuld grunninnviða, gatna, bygginga, vatns og fráveitu, til að tryggja öryggi og lífsgæði íbúa. Tryggja þarf landrými og hraða skipulagsferlum fyrir orkuinnviði svo hægt sé að sækja tækifærin því orka er undirstaða verðmætasköpunar.

Starfsumhverfi fyrirtækja

Mæta þarf hækkandi fasteignamati með því að lækka álagningarprósentu á atvinnuhúsnæði og koma þannig í veg fyrir sjálfvirka skattahækkun. Bæta þarf útboðsmál með aukinni þekkingu og skilvirkni sem getur sparað talsverðar fjárhæðir. Sveitarfélög eiga að láta af samkeppni við einkafyrirtæki í starfsemi sem þeim er ekki ætlað að sinna samkvæmt lögum.

Finnum samhljóminn

Með samstilltu átaki sveitarfélaga, atvinnulífs og íbúa er hægt að byggja upp öflug samfélög um allt land þar sem verðmætasköpun, stöðugleiki og lífsgæði fara saman. Þar liggja stærstu tækifærin til framtíðar.

Þau sem setjast nú í sveitarstjórnir standa frammi fyrir skýrum valkostum. Annars vegar er leiðin þar sem fundinn er samhljómur um brýn og nauðsynleg framfaramál þar sem stefna og aðgerðir liðka fyrir uppbyggingu og laða til sín íbúa og atvinnustarfsemi. Hins vegar er leiðin þar sem deilur og sundrung tefja fyrir og þá er hætta á að íbúar og fyrirtæki sjái framtíðina fyrir sér í öðrum sveitarfélögum. Veldur hver á heldur. Við hjá Samtökum iðnaðarins hlökkum til samstarfs við nýjar sveitarstjórnir um allt land.

Sigurður Hannesson, framkvæmdastjóri SI.

Morgunblaðið, 18. maí 2026.