Saknar þess að sjá ekki meiri samkeppni milli sveitarfélaga
Við söknuð þess að sjá ekki meiri samkeppni á milli sveitarfélaga um ibúa og um atvinnuuppbyggingu vegna þess að sveitarfélögin eru ólík, þau geta verið með ólíka þjónustu, sinnt ólíkum þörfum og við vitum það að blómlegt atvinnulíf skapar auðvitað grundvöll fyrir sterkt samfélag. Þetta segir Sigurður Hannesson, framkvæmdastjóri SI, meðal annars í samtali við Kristján Kristjánsson í Sprengisandi á Bylgjunni þar sem þeir ræddu um málefni sveitarfélaganna í aðdraganda sveitarstjórnarkosninganna.
Sigurður segir að allir hafi rödd og það sé ákall til fólks og sveitarstjórnarfólks um allt land að nýta tækifærin, sækja fram og berjast fyrir framþróun á sínum svæðum. Hann segir að í tengslum við atvinnuuppbygginguna þá sjáist það þegar aðilar hafi tekið höndum saman heima fyrir þá hafi það skilað miklu. „Við sjáum til dæmis gjörbreytingu á Vestfjörðum á 20-30 árum, við sjáum hvað álverið á Reyðarfirði hefur skipt miklu fyrir það samfélag, uppbygging á Grundatanga, uppbygging atNorth á Akureyri eða Borealsi á Blönduósi. Þetta er eitthvað sem íbúar landsins og þau sem eru kjörin í sveitarstjórnir þurfa að huga að núna. Hvernig geta þau sótt tækifærin.“ Hann segir að ríkisstjórnin hafi gefið upp boltann með atvinnustefnunni og forsætisráðherra hafi boðað uppbyggingu um allt land. Hann segir að það séu mikil tækifæri fyrir fólk úti á landi. „Ég held að fólk þurfi að taka málin í sínar hendur í meira mæli.“
Himinn og haf á milli áherslna sveitarfélaga og almennings í skipulagsmálum
Í umræðu þeirra Sigurðar og Kristján um húsnæðismarkaðinn segir Sigurður að sá óstöðugleiki sem hafi ríkt á húsnæðismarkaði sé uppspretta að verðbólgu og háum vöxtum. „Allir þurfa þak yfir höfuðið, það þarf að byggja í takt við þarfir almennings og við sjáum að það er ekki verið að gera það. Það var könnun sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun lét gera og var birt fyrir nokkru um þarfir og áhuga íbúa. Loksins var almenningur spurður og það kemur í ljós að það er himinn og haf á milli áherslna sveitarfélaganna í skipulagsmálum og hins vegar áhuga almennings. Við sjáum það sem dæmi að 10-20% almennings eftir sveitarfélögum vildi búa í stórum fjölbýlishúsum en það er hins vegar 75-90% af uppbyggingunni í stærstu sveitarfélögum landsins. Þetta er bara eitt dæmi af mörgum um það hvernig ekki hefur verið hlustað á íbúanna.“ Þá segir hann að í rannsókn Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands hafi komið í ljós að meirihlutinn er andsnúinn þéttingu byggðar eins og það hafi verið kynnt nema í miðborginni, rétt rúmlega 50% hlynnt. „En þetta eru auðvitað helstu áherslur sveitarstjórnanna, allavega hérna á höfuðborgarsvæðinu, í skipulagsmálum. Þetta sýnir hvernig staðan er.“
Mikil hækkun sveitarfélaganna á gjöldum
Sigurður segist halda að það sé alveg skilningur á því að það þurfi að byggja meira, byggja í takt við þarfir og vilja almennings. „Það þarf fjölbreytta kosti en engu að síður þá eru sveitarfélögin að stórhækka gjaldtöku. Átta stærstu sveitarfélögin innheimtu 57 milljarða á þremur árum í gatnagerðargjöld og byggingarréttargjald. Mikil hækkun frá því sem var. Ríkið er meira að segja að hækka virðisaukaskattinn á íbúðaruppbyggingu þegar takturinn er að hægjast og verktakar eru farnir að lenda í vandræðum. Það er verið að segja upp fólki, veltan er að minnka, hagnaðurinn er að minnka. Þannig að stefnumörkunum er einhvern veginn til að magna upp sveifluna frekar en að draga úr henni.“ Hann segir að þetta sé viðfangsefni sem fari ekkert frá okkur og markmiðið hljóti að vera það að koma á stöðugleika á húsnæðismarkaði. „Þar eru ýmis atriði sem þarf að gera til skemmri tíma en síðan eru líka umbótaverkefni til lengri tíma. Það vantar lóðir, það þarf að hugsa miklu lengra fram í tímann í skipulagsmálum og sveitarfélögin stýra því. Síðan eru þessar áherslur í skipulagsmálum. Sveitarfélögin eru í raun að biðja verktakann um að byggja íbúðir sem að eru ekki í takt við áhuga og þarfir almennings.“
Endurskoða fyrirkomulag fasteignaskatta á atvinnuhúsnæði
Sigurður segir að varðandi mikla hækkun fasteignaskatta sveitarfélaga á atvinnuhúsnæði séu Samtök iðnaðarins auðvitað ekki að tala fyrir því að þeir verði aflagðir heldur að á sama tíma og fasteignaskattar hækki að raunvirði um 50% á 10 ára tímabili þá hækki velta fyrirtækjanna um 30-35% og hagnaður hækki ennþá minna. „Hlutfallslega verður þetta ennþá þyngri byrði. Það er eitthvað sem gengur ekki til lengdar, það hefur áhrif á reksturinn, hefur áhrif á samkeppnishæfnina og fleiri þætti. Við höfum talað fyrir því að þetta fyrirkomulag verði endurskoðað, þ.e. hvernig fasteignaskattar eru reiknaðir út og lagðir á. Fasteignamatið fer eftir ýmsum þáttum og sveitarfélögin hafa áhrif á það. Með áherslum sínum í skipulagsmálum, með lóðaskortinum og aukinni gjaldtöku þá þýðir það það að fasteignaverð hækkar, þannig að fasteignamatið hækkar og skattarnir hækka. Þetta er eilífðarvél sem gengur vel fyrir sveitarfélögin en gengur ekki vel fyrir atvinnulífið til lengdar. Við erum að segja að ríkið þarf að stíga inn í og sjá hvernig grundvöllurinn er á þessari skattlagningu.“
Til viðbótar ræða þeir Kristján og Sigurður um ábyrgð sveitarfélaga á stórum hluta innviðanna, starfsumhverfi fyrirtækja innan sveitarfélaganna, samkeppni sveitarfélaganna við einkaaðila og áformaða þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald aðildarviðræðna ESB.
Á vef Vísis er hægt að nálgast viðtalið við Sigurð í heild sinni.
Sprengisandur á Bylgjunni, 10. maí 2026.
Vísir, 10. maí 2026.