Þættir sem sýna svart á hvítu samdrátt í byggingariðnaði
„Við höfum séð undanfarið að það er að hægja á greininni. Það eru samdráttareinkenni sem eru einna helst tengd íbúðamarkaðnum en einnig uppbyggingu atvinnuhúsnæðis. Í það heila sjáum við að atvinnulausum innan greinarinnar er að fjölga, lausum störfum fer fækkandi og hann er horfinn, þessi vöxtur sem var í fjölda starfandi í greininni. Við sjáum líka að veltan í greininni og innflutningur á byggingarefnum er að dragast saman en allir þessir þættir sýna það svart á hvítu að það er samdráttur í greininni,“ segir Ingólfur Bender, aðalhagfræðingur SI, í viðtali Baldurs Arnarsonar í Morgunblaðinu um stöðuna í byggingariðnaði. Ingólfur segir að það sjáist líka í talningu HMS á fjölda íbúða í byggingu að það sé fjölgun á íbúðum sem séu með óbreyttri framvindu á milli talninga. Einnig sé umtalsverð fjölgun á íbúðum sem séu nýjar og óseldar. Jafnframt sé íbúðum sem eru í virkri uppbyggingu að fækka.
Viðvörunarbjöllur klingja
Ingólfur segir frá könnun sem SI gerðu fyrr á þessu ári meðal stjórnenda byggingarfyrirtækja sem eru að byggja íbúðir á eigin reikning þar sem spurt var af hverju sölutími íbúða væri að lengjast. „Um 80% nefndu háa vexti og 67% nefndu strangari lántökuskilyrði en þessir tveir þættir skoruðu langhæst. Síðan voru stjórnendurnir spurðir hvort langur sölutími nýrra íbúða væri ógn við fjárhagslega stöðu viðkomandi fyrirtækis og 83% sögðu já. Það klingja viðvörunarbjöllur. Seðlabankinn hefur haft vaxandi áhyggjur af þessu og við sjáum þetta líka í uppgjörum bankanna. Til að mynda var Arion banki með sérstaka umfjöllun um hættuna á að vanskil í þessari grein myndu fara vaxandi.“
Arðsemin að hverfa hjá mörgum
Þá kemur fram hjá Ingólfi að arðsemi í greininni hafi minnkað: „Tölur frá Hagstofunni sýna að frá árinu 2022 hefur hagnaður fyrirtækjanna eftir skatta, sem hlutfall af veltu, farið úr því að vera tæplega 11% niður í 6% árið 2024. Í áðurnefndri könnun voru stjórnendur spurðir, vegna þess að tölurnar fyrir 2025 liggja ekki fyrir, hvernig hagnaður eftir skatta sem hlutfall af veltu hjá fyrirtækjunum breyttist milli áranna 2024 og 2025. Um 70% aðspurðra sögðu hann hafa minnkað og það var enginn sem sagði að hagnaður hefði aukist. Við erum því að horfa fram á tiltölulega litla arðsemi í samanburði við það sem við höfum séð í viðskiptahagkerfinu almennt. Þegar við bætist lengri sölutími þá telur það hratt að þurfa að borga svo háa vexti. Það er ljóst að arðsemin er að hverfa hjá mörgum.“
Alveg galið að fara að auka skattlagningu þegar greinin er í samdrætti
Ingólfur segir jafnframt að samtökin hafi gagnrýnt þá hugmynd ríkisstjórnarinnar að hækka virðisaukaskatt á byggingu íbúða en hana megi finna í fjármálaáætlun sem sé nú í meðförum Alþingis. „Um er að ræða skattahækkun sem mun draga úr uppbyggingu, auka atvinnuleysi, ýta undir svarta vinnu og draga úr getu almennings til að viðhalda fasteignum sínum. Við höfum sagt að með því sé verið að draga enn meira úr framboðinu en það á eftir að koma fram í hærra verði, sem gerir það að verkum að það verður þá hærri verðbólga sem aftur kallar á hærri vexti þegar litið er fram í tímann.“ Hann segir að það fyrsta sem ríkisstjórnin ætti að gera sé að falla frá áformum um skattahækkanir á greinina. „Það er alveg galið að fara að auka skattlagningu á þessum tímapunkti þegar greinin er í samdrætti en með því er verið að auka á hugsanlegan framboðsskort þegar litið er fram í tímann. Það mun kalla á aukna erfiðleika í grein sem menn hafa þegar talsverðar áhyggjur af.“
Morgunblaðið / mbl.is, 23. maí 2026.
