Álverð 20 ár aftur í tímann er eins og hjartalínurit
Það hefur auðvitað verið mjög sveiflukennt verðið á áli bara eins og allri hrávöru í gegnum tíðina. Og ef maður skoðar tölur svona 20 ár aftur í tímann þá er þetta nánast eins og hjartalínurit. Það er bara þessi markaður er mjög kvikur fyrir allri röskun á aðfangakeðjum, til dæmis eins og tollastríði og óeirðum, stýrivöxtum, lokunum og hernaði og svo raforkuverð. Þetta er viðkvæmur markaður þannig að það getur lækkað jafnhratt og það hækkar. Þetta segir Guðríður Eldey Arnardóttir, framkvæmdastjóri Samáls, í viðtali Björns Þórs Sigbjörnssonar á Morgunvakt Rásar 1, þegar hún er spurð hvort 3.500 bandaríkjadalir á tonnið séu metverð í samanburði við 2.600 dali tonnið á síðasta ári.
Mikill óstöðugleiki
Þegar hún er spurð af hverju verðhækkunin hefur verið svona mikil undanfarið segir hún það vera margir þættir sem að valdi því. „Kannski fyrst og fremst bara núna undanfarið misseri þá höfum við búið við mikinn óstöðugleika. Það hófst náttúrulega með tollastríði sem að Bandaríkjaforseti hóf. Svo náttúrulega hefur hvert áfallið rekið annað og núna náttúrulega er þessi mikla röskun í aðfangakeðjum og lokunum, hernaði og Persaflóa þannig að það er nú kannski helsta skýringin á þessu.“
Óvissa vond fyrir allt atvinnulífið
Þegar þáttastjórnandinn spyr Guðríði hvort þetta muni breytast á næstunni nú þegar er útlit fyrir stríðslok segir hún að það sé erfitt að segja til um það. „Við erum heldur ekki farin að sjá þó að eftirspurn, framboðshliðin það er að breytast núna framboðið. Það hefur náttúrulega verið að loka álverum eða draga úr framleiðslu sinni við Persaflóa, það er auðvitað líka að hafa áhrif á þetta verð. Þá vitum við ekki alveg hvernig eftirspurnarhliðin þróast. Það getur tekið lengri tíma fyrir það að koma í ljós. Þannig að þó svo að bara átökum linni núna, sem að við skulum vona að geri, þá getur þetta haft einhver áhrif inn í næstu misseri, bara þetta ástand núna þannig að það er bara mjög erfitt að segja fyrir um það og það er kannski best bara við þetta allt að það er ákveðin óvissa sem er vond fyrir allt atvinnulíf.“
Fjórðungur af áli sem er unnið í Evrópu kemur frá Íslandi
Guðríður segir að íslensk álframleiðsla standi undir 25% af framleiðslu í Evrópu og þau 850.000 tonn sem framleidd séu hér á landi séu um 1% af 70 milljón tonnum rúmum sem sé framleitt í heiminum. „Þannig að, það er nú ekki stór hluti, en það er verulega mikilvægur hluti. Og bara þegar maður lítur til Evrópu þá sérðu hvað þetta er stórt hlutfall. Þetta er fjórðungur af því áli sem er unnið í Evrópu, það kemur frá Íslandi.“
Búa þarf álverunum gott rekstrarumhverfi
Þegar Guðríður er spurð hvort hún haldi að álverunum sem séu þrjú muni fjölga segist hún ekki eiga von á því, að minnsta kosti sé ekkert slíkt í kortunum. „Ég held að það sé bara mikilvægt að við búum þeim álverum sem eru hérna á Íslandi gott rekstrarumhverfi. Og þá kannski er okkur hugleikið núna samkeppnishæfni og ekki bara stórnotenda raforku á Íslandi heldur líka bara iðnaðarins almennt. Raforkuverð hefur hækkað mikið á Íslandi og flutningskostnaður hefur hækkað mikið og bara frá 2020 þá hefur verð hækkað um 25% og flutningskostnaður 36%. Þannig að það er verulegt áhyggjuefni að Ísland er að dragast aftur úr þegar við erum að skoða og bera samkeppnishæfni íslensks iðnaðar saman við til dæmis Evrópu og þau ríki sem við viljum bera okkur saman við.“
Hér er hægt að hlusta á viðtalið í heild sinni frá mínútu 01:09:42.
Morgunvaktin Rás 1, 15. júní 2026.