Ísland sem EES-ríki njóti forgangs í Evrópu
Fyrir Ísland, sem aðila að innri markaðinum í gegnum EES-samninginn, er lykilatriði að sofna ekki á verðinum á jafn mikilvægum umbreytingartímum og nú. Breyttar leikreglur munu hafa áhrif hérlendis og enn mikilvægara er að tryggja þátttöku Íslands í aðgerðum sem styrkja virðiskeðjur, efnahagslegt öryggi og sjálfstæði Evrópu. Þetta segir Lilja Björk Guðmundsdóttir, yfirlögfræðingur SI, í grein í Viðskiptablaðinu um tillögur ESB um „evrópskt í forgangi,“ (e. European preference) sem vísa til forgangssjónarmiða vegna uppruna vöru eða þjónustu sem á rætur sínar að rekja innan sambandsins.
Lilja segir það vera sameiginlegt verkefni stjórnvalda og atvinnulífs að tryggja að Ísland, sem EES-ríki, falli með ótvíræðum hætti undir „evrópskt í forgangi“ í því regluverki sem framundan er. „Við byggjum okkar lífskjör á því að framleiða verðmæti hér á landi og selja á erlenda markaði í formi vöru og þjónustu. Vegna aukinnar óvissu í heiminum sem stafar meðal annars af auknu spennustigi í samskiptum ríkja og auknum verndarráðstöfunum á viðskipti reynir meira á hagsmunagæslu íslenskra stjórnvalda til þess að tryggja aðgengi að mörkuðum. Það er of dýrkeypt fyrir hagsmuni Íslands að ætla að doka við og sjá.“
Ákall um að ESB hlúi betur að eigin heimavelli
Í greininni segir Lilja að samkeppnishæfni evrópsks iðnaðar hafi dvínað hratt og atvinnulíf í Evrópu standi frammi fyrir áður óþekktum áskorunum. Runnið hafi upp fyrir leiðtogum Evrópusambandsins (ESB) að rjóminn hafi verið fleyttur og ekki s+e hægt að stóla á arfleiðina eina, meira þurfi til. ESB hafi því reimað á sig hlaupaskóna og unnið sé að því að einfalda regluverk og styrkja viðskipta-, öryggis- og varnarlega hagsmuni ríkja sambandsins. Hún segir að leikreglurnar hafi verið of strangar og hindranir of margar sem hafi gert það að verkum að álfan hafi alið af sér færri sigurvegara en vonir stóðu til. Í ofanálag hafi ESB átt erfitt með að etja kappi við ríkisstyrktan iðnað utan Evrópu þar sem niðurgreiðslur í framleiðslu þyki sjálfsagðar. Samkeppnisgrundvöllurinn sé ójafn og ákall sé um að ESB hlúi betur að eigin heimavelli til að tryggja verðmætasköpun, sjálfstæði og öryggi.
Hér er hægt að lesa greinina í heild sinni.
Viðskiptablaðið, 11. febrúar 2026.
