Hagsæld byggir á samkeppnishæfni og framleiðni
Í nýrri greiningu SI kemur fram að landsframleiðsla á mann, einn besti mælikvarðinn á lífskjör, hafi staðið í stað hér á landi í sjö ár. Til lengri tíma ráðast lífskjör fyrst og fremst af framleiðni hagkerfisins og getu þess til að skapa verðmæti. Þess vegna eru þær aðgerðir sem auka framleiðni jafnframt þær aðgerðir sem bæta lífskjör til frambúðar.
Mikilvægt verkefni hagstjórnar um þessar mundir er að ná niður verðbólgu og skapa skilyrði fyrir lægri vöxtum. Til lengri tíma er það hins vegar aukin framleiðni sem skilar bættum lífskjörum. Aukin framleiðni verður að jafnaði til með fjárfestingu í þekkingu, tækni, innviðum og nýsköpun. Stjórnvöld geta stutt við þá þróun með því að skapa umhverfi sem eflir samkeppnishæfni landsins og hvetur til fjárfestinga og verðmætasköpunar.
Þegar rætt er um samkeppnishæfni er sjónum gjarnan beint að gengi, vöxtum og verðbólgu. Þeir þættir skipta máli en eru aðeins hluti myndarinnar. Samkeppnishæfni ræðst af samspili margra þátta. Þar skipta mannauður, nýsköpun, innviðir, orku- og umhverfismál og hagkvæmt, skilvirkt og stöðugt starfsumhverfi mestu máli. Í því sambandi þarf að gæta þess að skattar og gjöld grafi ekki undan hvötum til fjárfestinga og verðmætasköpunar. Sameiginlegt markmið umbóta á þessum sviðum er að auka framleiðni, styrkja samkeppnishæfni og bæta lífskjör landsmanna.
Samkeppnishæfni er samspil margra þátta
Samkeppnishæfni verður bætt með margvíslegum umbótum eða samspili margra þátta í stefnumörkun stjórnvalda. Til viðbótar við stöðugt, skilvirkt og hagkvæmt starfsumhverfi ráða mannauðs- og menntamál, innviðir og nýsköpun miklu fyrir samkeppnishæfni atvinnulífsins og framleiðni hagkerfisins. Með umbótum í menntakerfi og með því að hvetja erlenda sérfræðinga til að koma og starfa hér á landi fást til starfa einstaklingar með þá færni sem þarf til að vinna fjölbreytt störf. Of fáir iðnmenntaðir eru á vinnumarkaði og of fáir með bakgrunn í raun- og tæknigreinum (STEAM).
Nýsköpun er drifkraftur framleiðnivaxtar. Umgjörð nýsköpunar sem felst m.a. í hvötum vegna rannsókna og þróunar og öðru sem gerir frumkvöðlum kleift að breyta hugmyndum sínum í verðmæti, ræður miklu um þróun atvinnulífsins og þar með samsetningu hagkerfisins. Vöxtur tækni- og hugverkaiðnaðar undanfarin ár sýnir vel hverju markviss umgjörð nýsköpunar getur skilað.
Innviðir eru lífæðar samfélagsins. Samgöngur, veitur, orkuflutningar, fjarskipti og húsnæði mynda þann grunn sem atvinnulífið hvílir á. Þegar innviði skortir eða viðhaldi þeirra er ekki sinnt hækkar kostnaður fyrirtækja, fjárfesting verður áhættusamari og framleiðni líður fyrir. Uppbygging og viðhald innviða er því ekki útgjöld heldur fjárfesting sem skilar sér í aukinni framleiðni og samkeppnishæfni til lengri tíma.
Þessir þættir, ásamt stöðugu, hagkvæmu og skilvirku starfsumhverfi og aðgangi að orku, mynda saman samkeppnishæfni landsins. Þess vegna er samkeppnishæfni efld með umbótum í mörgum málaflokkum samtímis.
Hér er hægt að nálgast greininguna í heild sinni.
Viðskiptablaðið, 18. júní 2026.